Καλύτερα να μείνουν στο υπέδαφος

Οικολογική Δυτική Ελλάδα

Πάτρα 23  Φεβρουαρίου 2016

Υδρογονάνθρακες στη Δυτ. Ελλάδα;

Καλύτερα να μείνουν στο υπέδαφος.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η τοποθέτησή μας στην συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Δ. Ελλάδας για τις ΣΜΠΕ έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων

Οι τρεις ΜΠΕ που εξετάζουμε καλώς παραπέμφθηκαν στο Περιφερειακό Συμβούλιο από την Επιτροπή Περιβάλλοντος γιατί πράγματι μόνο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο τόσο περιβαλλοντικό όσο και πολιτικό-οικονομικό μπορεί να αντιμετωπιστούν.

Η απόφαση προηγουμένων κυβερνήσεων να αναλάβουν τους κινδύνους ερευνών και γεωτρήσεων σε στεριά και θάλασσα στο ευρύτερο δυτικό τμήμα της χώρας, χερσαίο και θαλάσσιο, που προωθείται και από την σημερινή κυβέρνηση, μπορεί να προκαλούσε δικαιολογημένα ελπίδες για ανάπτυξη και πλούτο σε παλαιότερες εποχές, σήμερα όμως ανήκει, για όποιον παρακολουθεί και αντιλαμβάνεται τις μεγάλες ιστορικές τάσεις του καιρού μας, μόνο σε αυτό το παρελθόν και καθόλου δεν συμβαδίζει με το κυριότερο πρόταγμα της εποχής μας.

Το πρόσταγμα αυτό είναι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και κύρια συνέπεια του είναι η αναγκαιότητα της στροφής όχι απλά προς την εποχή της ενεργειακής αποδοτικότητας και των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αλλά μια γενικότερη στροφή όλων των επενδύσεων σε μια οικονομία «κυκλικού» τύπου.

Οι εξορύξεις ορυκτών καυσίμων, πέραν των σοβαρότατων άμεσων περιβαλλοντικών επιπτώσεων που μπορεί να έχουν, σε ξηρά, θάλασσα και χερσαία υδάτινα σώματα δεν κινούνται είναι σαφές ότι δεν κινούνται προς αυτήν  την κατεύθυνση.

Μια κατεύθυνση στην οποία στρέφονται πλέον αποφασιστικά οι πιο προηγμένες κοινωνίες και οικονομίες του κόσμου.

Η καθόλου μυστική «βοή» των γεγονότων

Αναφέρω ορισμένα γεγονότα που δείχνουν την τάση για την οποία μίλησα ότι αυτό που φαινόταν πριν μια δυο - τρεις δεκαετίες, δηλαδή η ενεργειακή στροφή προς αποδοτικότητα και Ανανεώσιμες Πηγές ενέργειας,  είναι όχι μόνο αναγκαίο αλλά και απολύτως εφικτό όπως και πολλαπλά ευεργετικό :

(1) Η Σύνοδος Κορυφής για το κλίμα του Παρισιού του προηγούμενου Δεκέμβρη έθεσε τον ισχυρό στόχο της συγκράτησης των εκπομπών στα επίπεδα του συν 1,5% από την προβιομηχανική εποχή. Η επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού προϋποθέτει πως τα επόμενα 25 χρόνια οι συνολικές επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια θα πρέπει να ανέλθουν σε 12,1 τρις$, σε σύγκριση με 6,9 τρις $ όπως προβλέπεται σήμερα στο σενάριο αναφοράς.

(2) Η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας ξεπέρασε τον 1oC σε σχέση με το 1750 ενώ ο Ιανουάριος ήταν ο θερμότερος μήνας που κατεγράφη ποτέ

(3)  Η Shell ανακοίνωσε την εγκατάλειψη των σχεδίων της για εξορύξεις πετρελαίου στην Αρκτική μετά από αγώνες των περιβαλλοντικών οργανώσεων

(4) Ο πρόεδρος Ομπάμα ακύρωσε την κατασκευή του πετρελαιαγωγού Keystone XL (και παράλληλα πέρασε σημαντικά μέτρα για τη μείωση εκπομπών στην ηλεκτροπαραγωγή)

(5) Η Ουρουγουάη επέτυχε τρέχουσα κάλυψη κατά 95% με ΑΠΕ της εθνικής κατανάλωσης ηλεκτρισμού

(6) Η κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου οδήγησε στην αναστολή 68 μεγάλων επενδύσεων στους τομείς πετρελαίου και φυσικού αερίου, συνολικού ύψους 380 δις$.

(7) Η Γαλλία θα απορρίπτει κάθε αίτηση για εξόρυξη υδρογονανθράκων στην επικράτειά της.

(8) Η Ισπανία θα θεσπίσει “Ζώνη Ειδικής Προστασίας Μεσογειακής Σημασίας” από τις Βαλεαρίδες Νήσους μέχρι τις Καταλανικές ακτές, σε μια έκταση μεγαλύτερη από το μισό Αιγαίο. Στην έκταση αυτή θα απαγορεύονται εξορύξεις υδρογονανθράκων. Θα είναι η 10η ΖΕΠΜΣ της Ισπανίας (η Ελλάδα δεν έχει θεσπίσει καμία τέτοια ζώνη

(9) Η Κροατία προχωρά σε πάγωμα ερευνών για υδρογονάνθρακες στην Αδριατική.

(10) Ο Ομπάμα ανακοίνωσε πάγωμα στις νέες άδειες για ανθρακωρυχεία σε όλες τις ομοσπονδιακές εκτάσεις των ΗΠΑ.

(11) Από την 1η Ιανουαρίου, στη Γερμανία τα νέα κτίρια απαγορεύεται να έχουν κεντρική θέρμανση με πετρέλαιο.

(12) Η ηλιακή ενέργεια στις ΗΠΑ δημιούργησε θέσεις εργασίας με ρυθμό 12 φορές μεγαλύτερο σε σχέση με την υπόλοιπη οικονομία. Μόνο στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών απασχολούνται 77% περισσότεροι εργαζόμενοι από όσοι σε όλα τα ανθρακωρυχεία της χώρας.

(13) Στο Τέξας, τη συντηρητική “Πολιτεία του πετρελαίου”, η αιολική ενέργεια κάλυψε το 40% της κατανάλωσης ηλεκτρισμού επί 17 ώρες μια ημέρα του Δεκεμβρίου.

(14) Η μισή ισχύς ηλεκτροπαραγωγής που εγκαταστάθηκε παγκοσμίως το 2014 αφορούσε έργα ΑΠΕ.

Από την άλλη πλευρά η κυβέρνησή μας μόλις υπέγραψε για την ανάληψη και της 2ης δόσης του δανείου της Ευρ. Τράπεζας Επενδύσεων προς τη ΔΕΗ για την κατασκευή-επέκταση πετρελαϊκών μονάδων σε 18 νησιά του Αιγαίου. Επίσης επιμένει στην λιγνιτική Πτολεμαΐδα 5 (ενάμισι δις επένδυση) και ίσως την επίσης λιγνιτική μονάδα Μελίτη 2.

Η ενεργειακή στροφή συμφέρει

Επί πλέον όλων των παραπάνω έχουμε την μακροχρόνια πλέον και επιμένουσα τάση της δραματικής πτώσης των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που παρακολουθούν αυτές του πετρελαίου, κάτι που ανατρέπει τη βεβαιότητα των προβλέψεων για κέρδη, με δεδομένο ότι στις περιοχές μας τα βάθη εξόρυξης είναι μεγάλα και σε ότι αφορά θαλάσσιες περιοχές ακόμη μεγαλύτερα όπως και το γενικό κόστος.

Το πλήγμα αυτό στην οικονομική βιωσιμότητα των επενδύσεων εξόρυξης πετρελαίου, αερίου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επικράτησης λογικών συμπίεσης του κόστους κατά την φάση εξόρυξης, εις βάρος των μέτρων ασφαλείας για την προστασία εδάφους, υπεδάφους και θαλάσσια υδάτινης στήλης: ακριβώς το αίτιο που βρίσκεται στη βάση της πετρελαϊκής καταστροφής του Κόλπου του Μεξικού. Υπόψη ότι εμείς, αν εξορύξουμε τελικά, θα εξορύξουμε από μεγάλα βάθη, και αντίστοιχα μεγάλο κόστος.

Στο στενότερα περιβαλλοντικό πεδίο οι κίνδυνοι από τις εξορύξεις είναι η μόλυνση υδάτων γλυκών ή θαλάσσιων και εδαφών σε περίπτωση μεγάλων ατυχημάτων αλλά και διαρροών ρουτίνας, που οδηγούν σε βαριά πλήγματα στον πρωτογενή και τον τουριστικό τομέα.

Για τους λόγους  αυτούς και παρά τις δεσμεύσεις για την εφαρμογή ευρωπαϊκών προτύπων ελέγχου, είναι πολύ συνετότερο και προτιμότερο να αφήσουμε τα ορυκτά καύσιμα κάτω από τη γη και την θάλασσά μας. Δεν πρόκειται απλώς για τοποθέτηση αρχής αλλά για γερά θεμελιωμένη στις σύγχρονες τάσεις πολιτική επιλογή. Προτείνουμε να επενδύσουμε στο μέλλον και τις τεχνολογίες του αντί  προσκολληθούμε σε μια παρωχημένη πεπατημένη.  Η Δυτική Ελλάδα και η Νότια Ήπειρος, τις οποίες αφορούν τα υπό συζήτηση εξορυκτικά σχέδια, είναι οι πλουσιότερες στην χώρα περιοχές από άποψη υδάτινων πόρων. Οι πόροι αυτοί είναι για πάντα, το πετρέλαιο, για λίγες δεκαετίες και πίσω του αφήνει βαριές επιπτώσεις.

Όχι λοιπόν στις τρεις ΜΠΕ για την ΒΔ Πελοπόννησο, την Αιτωλοακαρνανία και την Ήπειρο, ναι στη «μηδενική επιλογή», ναι στις επενδύσεις των κεφαλαίων της τάξης των δισεκατομμυρίων που θα απαιτήσουν, αν ευοδωθούν, στις ΑΠΕ και την εξοικονόμηση ενέργειας.

Γιώργος Κανέλλης

Αντιπρόεδρος Περιφερειακού Συμβουλίου Δυτ. Ελλάδας

Επικεφαλής της Οικολογικής Δυτικής Ελλάδας

Απορρίμματα: ζητούμενο η σύνθεση τόλμης και ρεαλισμού.

Δημοσιεύθηκε αρχικά:

http://www.aixmi-news.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=43659

Απορρίμματα: ζητούμενο η σύνθεση τόλμης και ρεαλισμού.

                                                                                                του Γιώργου Κανέλλη*

Ο Γεν. Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων τού ΥΠ.ΕΣ.Δ.Α., Ευάγγελος Καπετάνιος, κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά κατά των Δημάρχων Αγρινίου Γεωργίου Παπαναστασίου και Βόνιτσας - Ακτίου Θεόδωρου Αποστολάκη, «γιατί αρνήθηκαν να αποδεχθούν αστικά στερεά απόβλητα των Δήμων Πύργου και Αρχαίας Ολυμπίας για διάστημα τριών μηνών, έως ότου αποπερατωθούν οι προπαρασκευαστικές εργασίες και λειτουργήσει ο νέος Χ.Υ.Τ.Α. του Δήμου Αμαλιάδας».

Μετά από δεκαετίες επικράτησης νοοτροπιών τύπου «όχι στην αυλή μου» ή «ποιος κάνει κουμάντο στο κοινό έργο»,  αλλά και ένα ολόκληρο χρόνο «ριζοσπαστικής» κυβερνητικής διαχείρισης, καταλήξαμε ότι η λύση στο πρόβλημα των απορριμμάτων της μισής Ηλείας περιλαμβάνει την τιμωρία των δημάρχων της Βόρειας Αιτωλοακαρνανίας, διότι «μολονότι υπάλληλοι και τελούντες σε ιεραρχική εξάρτηση προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Περιφέρειας Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, δεν εφάρμοσαν σχετικές αποφάσεις του Γενικού Γραμματέα της άνω Αποκεντρωμένης Διοίκησης».

Καλώς. Εφόσον οι Δήμαρχοι ήταν κακοί «υπάλληλοι» ας τιμωρηθούν. Αν όμως μας θυμίσουν ότι κάποια χρόνια τώρα τα σκουπίδια Πύργου και Ολυμπίας θάβονται είτε στα μουλωχτά και παράνομα είτε για τρίμηνα «μόνο» στους ΧΥΤΑ άλλων δήμων μήπως πρέπει να τους αναγνωρίσουμε ότι βάσιμα δυσπιστούν;

Οπότε φεύγουμε από το πεδίο των κ. εισαγγελέων και επιστρέφουμε στο πεδίο της πολιτικής, κύριο ερώτημα της οποίας είναι το «τι να κάνουμε».

Τι να κάνουμε όχι μόνο για τον Πύργο και την Ολυμπία, αλλά και για την Ηλεία συνολικά, την Αχαΐα, την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, την Ήπειρο, την Αττική.

Το ερώτημα γίνεται  όλο και πιο πιεστικό και επείγον γιατί οι διαιωνιζόμενες, στην πράξη, «προσωρινές» λύσεις οξύνουν τα χαρακτηριστικά του προβλήματος και περιορίζουν τις επιλογές.

Τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα λοιπόν;

Σε ότι αφορά περιπτώσεις πέραν πάσης περιγραφής όπως ο Πύργος (επί ΧΡΟΝΙΑ τα σκουπίδια στους δρόμους), άμεσα, μόνο προσωρινές λύσεις χωρούν με την ελπίδα ότι το τρίμηνο αυτό θα είναι το τελευταίο.

Όμως, για να μην διαψευστεί (και) αυτή η ελπίδα, όχι μόνο για τον Πύργο αλλά και για τις περιφέρειες που αναφέρθηκαν παραπάνω, χρειάζεται να κάνουμε πολύ περισσότερα και διαφορετικά απ’ αυτά που κάνουμε ως τώρα.

Χρειάζεται μετά από ένα χρόνο «ριζοσπαστικών» συνθημάτων και αναζητήσεων, να επαναφέρουμε την πολιτική στο μόνο πεδίο που αυτή μπορεί να είναι καρποφόρα: στο πεδίο του συνδυασμού νέων αντιλήψεων και ρεαλισμού.

Αν δεχτούμε ότι νέες αντιλήψεις, παρά την κριτική, τεκμηριωμένη κατά τη γνώμη μου στα ελληνικά και διεθνή στατιστικά δεδομένα, περί υπερβολικών στόχων όσον αφορά τον περιορισμό των σύμμεικτων απορριμμάτων, περιέχονται στο νέο Εθνικό Σχεδιασμό, ο ρεαλισμός δεν μπορεί παρά να λάβει υπόψη του τις ακανθώδεις πλευρές της κατάστασης:

Πρώτα πρώτα το γεγονός ότι η ισχύουσα ευρωπαϊκή Οδηγία προβλέπει, ήδη από την 1^η Ιανουαρίου του 2016 τσουχτερό πρόστιμο για κάθε τόνο που θάβεται χωρίς επεξεργασία.

Κατόπιν, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η κάλυψη του παραπάνω αυστηρού πλαισίου, θέλει χρόνο και μέσα. Επομένως, οι αναβολές και οι τρίμηνες προσωρινές λύσεις, ή η επανάπαυση σε ήδη κορεσμένους ΧΥΤΑ όπως της Πάτρας, δεν έχουν άλλα περιθώρια. Επίσης δεν έχει άλλα περιθώρια η αντιπαράθεση γενικολογιών του τύπου «αποκέντρωση» και «διαλογή στην πηγή» χωρίς ολοκληρωμένη πρόταση και σχέδιο.

Συνοπτικά: χρειάζεται να κατανοήσουμε την ανάγκη μεταβατικής περιόδου από την εποχή του  «θάψε τα όλα, πλην συσκευασιών, σύμμεικτα» σε μια περισσότερο βιώσιμη και οικονομικά και περιβαλλοντικά εποχή που θα βασίζεται στην ανάληψη από τον κάθε πολίτη της καθημερινής του ευθύνης να προδιαλέγει με επιμέλεια τα απορρίμματά του σε οργανικά και μη και, επιπλέον, τα ανακυκλώσιμα σε διακριτά ρεύματα.

Αυτό σημαίνει ότι παράλληλα με τα Τοπικά Σχέδια διαχείρισης των Δήμων, που θα περιλαμβάνουν «πράσινα σημεία», ανακύκλωση με περισσότερους του ενός κάδους, οικιακή κομποστοποίηση, ιδιαίτερη διαχείριση φυτικών υπολειμμάτων και κλαδεμάτων, που όμως μέχρι ενός ποσοστού αρκετά κάτω του 50% μπορούν να επιλύσουν το πρόβλημα, θα πρέπει να αναγνωρισθεί η ανάγκη κεντρικών Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) και Χώρων Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ).

Κάντο όπως ο Λευτέρης Ιωαννίδης.

Όμως,  η κατάσταση επείγει. Περιθώρια μηδενισμού του κοντέρ δεν υπάρχουν, ούτε στη χωροθέτηση ΧΥΤΥ, ούτε στην ωρίμανση και κατασκευή ΜΕΑ. Διαδικασίες προετοιμασίας  που χρειάζονται ολόκληρα χρόνια (μελέτες, διαβουλεύσεις, αδειοδοτήσεις), θα ήταν εξωφρενικό να ξεκινήσουν από την αρχή.

Από την άλλη, η κριτική που γίνεται ότι τα σχέδια ΜΕΑ που έχουν προωθηθεί σε Πελοπόννησο, Ήπειρο, Στερεά Ελλάδα, Ηλεία, Αχαΐα και αλλού έχουν υπερβολικά χαρακτηριστικά και μακροχρόνιες δεσμεύσεις έχει βάση. Είτε διότι επικράτησαν στη σύνταξη των μελετών και τευχών δημοπράτησης λογικές τύπου «καλύτερα παραπάνω παρά λιγότερο», είτε διότι υπήρξε επηρεασμός από τους ενδιαφερόμενους επιχειρηματικούς ομίλους, είτε διότι υποτιμήθηκαν οι δυνατότητες της ανακύκλωσης και της διαλογής στην πηγή, βλέπουμε τις δεσμεύσεις να φτάνουν τα 27 έτη και τις εγγυημένες ποσότητες να πλησιάζουν το σύνολο των παραγομένων απορριμμάτων σε περιφέρειες ή νομούς, χωρίς λήψη υπόψη της δραστικής μείωσης της κατά κεφαλήν παραγωγής απορριμμάτων λόγω της κρίσης της τελευταίας 7ετίας και της ιεραρχίας της διαχείρισης, στηνπρώτη θέση της οποίας είναι η μείωση των παραγόμενων απορριμμάτων.

Η διέξοδος από το μονά ζυγά χαμένο δίλημμα «αποδέχομαι τις Μονάδες όπως έχουν ωριμάσει ή τις παραπέμπω στις καλένδες» θα μπορούσε να συνοψιστεί στο εξής:

Ακολούθησε την τακτική του προερχόμενου από τον οικολογικό χώρο, δημάρχου Κοζάνης Λευτέρη Ιωαννίδη. Αυτός «προκειμένου να μην τινάξει στον αέρα έναν σχεδιασμό 15 χρόνων με τις όποιες συνέπειές του, χωρίς να έχει κάτι ισοδύναμο και ρεαλιστικό να αντιπροτείνει», διαπραγματεύθηκε  καίριες παρεμβάσεις στις δεσμεύσεις (αλλαγές στην εγγυημένη ποσότητα, μειωμένο τέλος εισόδου προδιαλεγμένων οργανικών) και κατάφερε να διατηρήσει τις εξασφαλισμένες χρηματοδοτήσεις και μια έστω όχι τέλεια αλλά παραδεκτή και με δυναμική βιώσιμης διαχείρισης λύση. Στον παρακάτω σύνδεσμο αναλυτικά η θέση του Δήμου Κοζάνης   http://www.kozan.gr/post/212954.

Γενικότερα, αναπόφευκτα τίθεται το ερώτημα  αν οι ενδιαφερόμενοι ή και ήδη ανάδοχοι δεχτούν διαπραγμάτευση ή όχι. Είναι πολύ πιθανότερο να δεχτούν, αν ξέρουν ότι έτσι θα πάνε με συναίνεση και όχι σε σύγκρουση με το κράτος και τους Δήμους.

Αυτή σε αδρές γραμμές είναι η μόνη ρεαλιστική τακτική απέναντι στο πρόβλημα, όπως σήμερα έχει διαμορφωθεί.

 Δεν είναι ανθόσπαρτος δρόμος, με δεδομένο ότι σημαντικά ζητήματα σε μια τέτοια επείγουσα διαπραγμάτευση είναι οι διαστάσεις των Μονάδων, οι εγγυημένες ποσότητες, το θέμα των προδιαλεγμένων οργανικών, και οι μέθοδοι Επεξεργασίας. Η αποφυγή, όμως, εφόσον οι ρεαλιστικές προσεγγίσεις επικρατήσουν, μιας μεταφορικά και κυριολεκτικά βρώμικης και ακριβής στασιμότητας, θα είναι μεγάλο και ορατό σε πανελλήνια κλίμακα κέρδος.

Τότε θα μπορέσουμε να δούμε με πραγματικούς όρους το πως θα πάμε σε μια οριστικά βιώσιμη κατάσταση, που θα καταστήσει τα σκουπίδια στους δρόμους κακή ανάμνηση και μόνο.

*Αντιπρόεδρος περιφερειακού συμβουλίου Δυτικής Ελλάδας

Άρθρο για την Ασφαλιστική μεταρρύθμιση

Δημοσιεύτηκε αρχικά στο

http://www.tempo24.gr/eidisi/56036/mia-metarrythmisi-poy-hrostame-ston-eayto-mas

Μια μεταρρύθμιση που χρωστάμε στον εαυτό μας

Παρατηρήσεις στην πρόταση Κατρούγκαλου για το ασφαλιστικό

                                                                                                Του Γιώργου Κανέλλη*

Το ασφαλιστικό σχέδιο που παρουσίασε δημόσια ο υπουργός Εργασίας κ. Κατρούγκαλος αφορά το δυσκολότερο ζήτημα που έχει να  αντιμετωπίσει αυτή η Βουλή. Το Ασφαλιστικό είναι πράγματι επώδυνο πρόβλημα, αλλά τα περιθώρια αναβολών, που μας κόστισαν περίπου το μισό χρέος, έχουν εξαντληθεί. Είτε το λέει η τρόικα είτε όχι, η ασφαλιστική μεταρρύθμιση ισοδυναμεί με επιλογή μεταξύ ανάκαμψης και σήψης, επομένως χρειάζεται να γίνει έτσι, ώστε να συνδυάζει  αντοχή σε βάθος χρόνου και κοινωνική δικαιοσύνη.

Η πρώτη παρατήρηση επί του σχεδίου Κατρούγκαλου είναι η μη παρουσίαση –ως  όφειλε- μαζί με το σχέδιο, των αναλογιστικών μελετών (της Επιτροπής «σοφών» και όποιας άλλης) που το Υπουργείο Εργασίας έλαβε υπόψη.  Όχι τυχαίο σφάλμα, αλλά ένδειξη, για μια ακόμη φορά, ότι στο μυαλό των ιθυνόντων της κυβέρνησης, ενδιαφέρει πολύ η επικοινωνιακή πλευρά και η εκλογική επίπτωση επί των ιδίων και λιγότερο το μακροχρόνιο δημόσιο συμφέρον ή ο σεβασμός των δημοκρατικών αρχών και των επιστημονικών απαιτήσεων.

Περιορισμένες μειώσεις ή αύξηση εισφορών;

Είναι και οικονομικά και από άποψη δικαιοσύνης ορθότερο και προοδευτικότερο, αντί της υφεσιακής και αντιαναπτυξιακής αύξησης εισφορών από τα ήδη ψηλά επίπεδα που βρίσκονται,  να γίνουν κλιμακωτές μειώσεις (μεγαλύτερες ποσοστιαία στις  μεγαλύτερες συντάξεις)  και στις σήμερα καταβαλλόμενες συντάξεις. Έχουν δημοσιευθεί υπολογισμοί ότι ο μνημονιακός  στόχος για κάλυψη του υπολογιζόμενου χρηματοδοτικού  κενού των 1,8 δις, μπορεί να καλυφθεί με μειώσεις που να μην υπερβούν για κανένα, ένα μονοψήφιο ποσοστό.

Είναι ορατή η προσπάθεια –που είναι άκρως αμφίβολο αν θα φτάσει μέχρι τέλους, δεδομένου ότι η κ. Βελκουλέσκου δεν φαίνεται να μασάει- να φανεί ότι δεν κόβουμε (κατά τις υποσχέσεις) τις συντάξεις τώρα,  αλλά μεταθέτουμε το βάρος των  αναπόφευκτων μειώσεων για το μετά από τριετία διάστημα. Έτσι όμως παραβιάζεται η ανάγκη διαχρονικά ίσης μεταχείρισης, και μακροχρόνιας ρύθμισης (όχι μετά από 5-6 χρόνια να θέλουμε πάλι επώδυνες αλλαγές).

Το κυρίως θετικό του σχεδίου

Το πλέον σημαντικό θετικό στοιχείο της πρότασης είναι η θεσμοθέτηση του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης. Πρόκειται για αποφασιστικό βήμα προς την κατεύθυνση του εξορθολογισμού του συστήματος, που οδηγεί  σε μείωση των ανισοτήτων και επίσης μείωση του κόστους λειτουργίας. Είναι μεταρρύθμιση πραγματικά προοδευτική γιατί βγάζει από την μέση τον κυριότερο λόγο της διαιώνισης ανισοτήτων και προνομίων και έμμεσης ιδιοποίησης δημοσίων πόρων,  με εργαλείο την σχετική ισχύ κάθε κλάδου στους κρατικούς θεσμούς.

Όχι προνομιακές εξαιρέσεις

 Στο άρθρο 1, παρ 3, όμως,  γίνεται –και πρέπει να μην περάσει- προσπάθεια διατήρησης του προνομιακού καθεστώτος των υπαλλήλων της Βουλής και με επιφύλαξη της σχετικής με αυτούς ρύθμισης για να γίνει από τον Κανονισμό της Βουλής και προπαντός με αποφυγή στη διατύπωση που τους αφορά της πρόβλεψης «κατά όμοιο τρόπο» που χρησιμοποιείται για τους άλλους δημόσιους υπαλλήλους. Θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως  άφεση περιθωρίων για ένα συλλογικό ρουσφέτι, στην πιο εξόφθαλμα και άδικα κάτοχο προνομίων μερίδα δημοσίων υπαλλήλων. Θα ανέμενε κανείς από μια κυβέρνηση που δηλώνει αριστερή να μην διαφυλάσσει την ιδιαίτερη μεταχείριση των κατ’ εξοχήν πελατειακά προσληφθέντων από τους προηγούμενους.

Αντιθέτως, αν μια  -και μόνη- κατηγορία εργαζομένων θα μπορούσε και θα έπρεπε να διατηρήσει χωριστά το ταμείο της αυτή θα έπρεπε να είναι η κατηγορία των υπαγομένων στο Ν.Α.Τ. με ξεκαθάρισμα μάλιστα από τους αλεξιπτωτιστές και επαναφορά, με αυστηρές ρυθμίσεις, των προϋποθέσεων εκείνων (μέτρα καταβολής εισφορών κλπ) που έκαναν το ΝΑΤ στυλοβάτη της απασχόλησης στην όντως  σκληρή και ιδιάζουσα δουλειά του ναυτικού.

Η Εθνική σύνταξη

 Καταρχάς θετική είναι (αρ. 13) η καθιέρωση  της «Εθνικής σύνταξης». Στην γενική της μορφή τίθεται η προϋπόθεση της 15ετούς  νόμιμης διαμονής για να ληφθεί και πρόσθετο ανταποδοτικό τμήμα για τα έτη εισφορών, που πρέπει να είναι πάνω από 15.   Όμως για την κατηγορία των εχόντων (μελλοντικά, οι σημερινοί διατηρούν τη σύνταξη ανασφαλίστου) την ηλικία των 67 ετών αλλά όχι και 15 έτη εισφορών, δηλαδή για τους μακροχρόνια άνεργους ή ακόμη χειρότερα, όσους εργάστηκαν μεν αλλά δεν τους κολλούσαν ένσημα ή όλα τα ένσημα, δηλαδή για τους φτωχότερους αντί για την βασική εθνική σύνταξη, το σχέδιο προτείνει μόνο το συμπληρωματικό Επίδομα Αλληλεγγύης Ανασφάλιστων Υπερηλίκων (από 20 μέχρι 360 Ευρώ). Χειροτερεύοντας τα πράγματα γι’ αυτούς, έναντι του ασφαλιστικού νόμου του 2010, δεν προβλέπει ανταποδοτικό τμήμα για 5 ή 10 έτη, που μπορεί να έχουν, όπως προβλέπεται βάσει αυτού τώρα. Πρόκειται για σοβαρή οπισθοδρόμηση που χτυπάει όχι τεμπέληδες βεβαίως, αλλά όσους δεν θα μπορέσουν να συμπληρώσουν 15 χρόνια ένσημα.

Ορθή είναι επίσης, από άποψη βιωσιμότητας αλλά και δικαιοσύνης, αν και όχι δημοφιλής, η πρόβλεψη να λαμβάνεται υπόψη όλη η εργασιακή ζωή του εργαζομένου και όχι η καλύτερη πενταετία.

Ασάφεια για τους φόρους υπέρ τρίτων

Στην πρόταση, δεν τίθεται με ένα σαφή τρόπο το θέμα των κραυγαλέων ανισοτήτων και προνομίων που υπάρχουν σήμερα υπέρ των επαγγελμάτων με ισχυρή ισχύ διαπραγμάτευσης (εκβιασμού του κοινωνικού συνόλου θα ήταν μια ακριβέστερη διατύπωση), τα οποία φαίνεται να διατηρούνται.  Εδώ εμπίπτουν οι φόροι υπέρ τρίτων («κοινωνικούς πόρους» τους ονόμαζε γλυκά ο κατά δήλωσή του αριστερός Στρατούλης) και τα προνομιακά ασφαλιστικά καθεστώτα κάποιων ΔΕΚΟ με πιο κραυγαλέα περίπτωση αυτήν της ΔΕΗ (και ΟΤΕ).

 Το κράτος που υποτίθεται ότι υπόκειται στην συνταγματική αρχή της ίσης μεταχείρισης των πολιτών, επιδοτεί (μέχρι σήμερα) με 600 εκατομμύρια ετησίως, ήτοι κατά μέσο όρο με  κάπου 15.000 κατά κεφαλή) τους υπαλλήλους της ΔΕΗ, γιατί κάποτε έγινε παραχώρηση στην ΔΕΗ των αποθεματικών τους. Εν τω μεταξύ έχουμε ήδη ΟΛΟΙ καταβάλλει στο διάστημα της περίπου 15ετίας  που πέρασε ποσό μεγαλύτερο από την όλη αξία της ΔΕΗ. Προνόμιο απολύτως σκανδαλώδες, βαριά κοινωνικά άδικο και αντισυνταγματικό και δυστυχώς μόνο ορισμένοι φιλελεύθεροι πολιτικοί έχουν βρει το πολιτικό θάρρος να μιλήσουν γι΄αυτό και την ανάγκη να παύσει να υπάρχει. Το ίδιο ισχύει και για τους φόρους υπέρ τρίτων, που ανέρχονται σε δεκάδες, με διάφορα ονόματα, τέλη, αγγελιόσημα και άλλα ευφάνταστα  και αφορούν τα γνωστά σε όλους ισχυρά επαγγέλματα.  Είναι βαρύτατα άδικοι, διότι όλοι, και οι πλέον φτωχοί, αναγκάζονται πχ όταν κάνουν ένα συμβόλαιο να τους πληρώνουν. Δηλαδή, άλλος πληρώνει άλλος εισπράττει την παχυλή επικουρική.

  Η ενοποίηση των Ταμείων στον ΕΦΚΑ, θεμελιώδες,  όπως προαναφέρθηκε, θετικό του σχεδίου (αν δεν το χτυπήσουν τα ρετιρέ – ήδη άρχισαν τα απεργιακά όργανα με πρώτους τους δικηγόρους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν άδικο σε άλλα σημεία) δίνει άραγε απάντηση στο θέμα των φόρων υπέρ τρίτων;  Θεωρητικά η άρση των φόρων αυτών (με όποια ονόματα, τέλη κλπ) λογικά πρέπει να αναμένεται να επέλθει ως έμμεσο αποτέλεσμα της ενοποίησης των ταμείων στο πλαίσιο του ΕΦΚΑ. Χρειάζεται όμως σαφής ρύθμιση που είτε θα καταργεί ρητά τους πόρους που με την μορφή φόρων υπέρ τρίτων εισέπρατταν τα ενσωματωνόμενα  από δω και πέρα στον ΕΦΚΑ επαγγελματικά ταμεία, είτε θα ορίζει ρητά ότι αυτοί οι πόροι είναι υπέρ των γενικών σκοπών του ΕΦΚΑ . Σαφώς προτιμότερο το πρώτο. Και βέβαια χρειάζεται η πρόταση ενοποίησης να επιβιώσει ως το τέλος.

Επιδότηση συντάξεων – ίση μεταχείριση

Όσον αφορά το ζήτημα της επιδότησης των συντάξεων, αναπόφευκτο μετά την –ορθής από την σκοπιά του κοινωνικού κράτους- υιοθέτηση της αρχής της εγγύησης των συντάξεων από το κράτος, απαραίτητη είναι μια ρητή ρύθμιση που να προβλέπει επιδότηση ΙΣΗ και μια και μόνη φορά (για μια σύνταξη – αυτό προβλέπεται) για όλους τους Έλληνες. Από κει και πέρα όποιος κατέβαλε περισσότερες εισφορές δίκαιο και αναπτυξιακό είναι να πάρει κατ’ ανάλογο τρόπο περισσότερα.

Σχετικά με το ζήτημα των εφάπαξ παροχών, η αρχή του μηδενικού ελλείμματος όχι μόνο δεν είναι για «αγώνα» προκειμένου να καταργηθεί, αλλά είναι αυτονόητη από την σκοπιά της διαχρονικά νοούμενης  δικαιοσύνης.   Δεν είναι ανεκτό, να ισχύσει στην πράξη, το όποιος προλάβει πληρώνεται, οι άλλοι πάρτε τροφή για όνειρα.

Μεταρρύθμιση που χρωστάμε στον εαυτό μας

Εν τέλει, η πρόταση Κατρούγκαλου, κινείται σε ορθή κατεύθυνση, είναι βάση για συζήτηση και στο επιστημονικό και στο πολιτικό επίπεδο, οι ελλείψεις της όμως, ιδίως σε ότι αφορά την αναλογιστική θεμελίωση ή την διατήρηση εξαιρέσεων δεν είναι ανεκτές από τη σκοπιά της βιωσιμότητας και της ισοπολιτείας, επομένως είναι ανάγκη να δοθεί μάχη στη Βουλή για να διορθωθούν.  Είναι ακόμη ανάγκη, και η ευθύνη της κυβερνητικής πλειοψηφίας είναι μεγαλύτερη γι’ αυτό, η συζήτηση να γίνει με στοιχεία, χαμηλούς τόνους και μακριά από λογικές προπαγάνδας.

Και βεβαίως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το ασφαλιστικό δεν είναι μόνο υπόθεση της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης.  Ο εκτοπισμός από την πρώτη θέση του ενδιαφέροντος της μέριμνας για την επικοινωνιακή πλευρά, η αποφυγή θεατρικών  «διαπραγματεύσεων» που τόσο ακριβά πληρώσαμε, η αξιοκρατία στο Δημόσιο με παράλληλο περιορισμό των μη αναγκαίων φορέων του, η ολοκλήρωση των συμφωνημένων ιδιωτικοποιήσεων, γενικά η δημιουργία κλίματος σταθερότητας, είναι όροι για την άρση της οικονομικής αβεβαιότητας και επομένως για την ομαλή, δηλαδή από την παραγωγή και όχι από δανεισμό χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος.

Η ασφαλιστική μεταρρύθμιση δεν πρέπει να γίνει γιατί το απαιτεί το μνημόνιο. Γίνεται γιατί, αλλιώς,  η κατάρρευση του συστήματος είναι θέμα ελαχίστων ετών. Είναι η κυριότερη αλλαγή «που χρωστάμε στον εαυτό μας».

                                                * Αντιπρόεδρος του περιφερειακού συμβουλίου Δυτ. Ελλάδας.